نحوه طراحی سوالات آزمون کارشناسی ارشد
نحوه انتخاب سؤالها از سوی کمیته تخصصی چگونه است ؟
از هر استاد حداکثر 15 سؤال دریافت میشود؛ هر سؤال با گزینههای آن، روی یک برگ و پاسخها در پشت آن ثبت شده است . برای پنهان ماندن نام طراح سؤال، سربرگهای این اوراق را جدا کرده و پس از خواندن سؤالها براساس نظر کمیته تخصصی، انتخاب صورت میگیرد. به منظور تصمیمگیری کارشناسیتر، سؤالات سال قبل همراه با تحلیل گروه روانسنجی، حاوی میزان دشواری ، روایی و ...، در اختیار این کمیته قرار میگیرد تا نواقص سال قبل مرتفع شود؛ پس از نهایی شدن سؤالات، یک روانسنجی هم از سوی دفتر آزمونسازی صورت میگیرد تا روال سؤالات بررسی و تنظیم شود؛ بهطوریکه اگر داوطلبی به طور تصادفی یا متناوب گزینه ای را انتخاب کند، از لحاظ علمی احتمال قبولی آن فرد صفر شود .
آیا این مطلب درست است که طراحان بر اساس جزوات و کتب تألیفی خود سؤال طرح میکنند و با مشخص شدن اساتید طراح، میتوان صرفاً به خواندن جزوات آنها برای پاسخگویی به سؤالات اکتفا کرد؟
طراحی سؤالات آزمون ارشد بر اساس منابع خاصی نیست؛ بلکه بر اساس سرفصلهای ارائه شده از طرف وزارت علوم که هم در سایت وزارت علوم و هم در سایت سازمان سنجش موجود است، صورت میگیرد؛ زیرا در رشتههای مختلف منابع متعددی تدریس میشود؛ تا جایی که در برخی از رشتهها حتی نمیتوان دو دانشگاه را پیدا کرد که یک منبع را تدریس کنند؛ از طرفی، برای آنکه به طور مشخص برای کتاب خاصی تبلیغ نشود، از معرفی منابع پرهیز میشود. در آزمون سراسری، به دلیل اینکه کتابها از سوی وزارت آموزش و پرورش تهیه میشوند، ذکر منابع بلامانع است؛ لذا ملاک اصلی تهیه سؤالات سرفصل ها هستند و توافق نظری حاصل می شود مبنی بر اینکه کلیه مطالب دانشگاههای سراسر کشور پوشش داده شود؛ البته طبیعی است که انتخاب اساتید در طرح سؤال براساس دیدی باشد که آنها از کتاب خود دارند و این مطلب در دروس حفظی و یا رشتههای محدود شاید کمی پررنگتر به نظر برسد؛ اما اصل بر این نیست .
علاوه براین، اساتید طراح سؤال مشخص نیستند و از کلیه طراحان تعهدنامهای گرفته میشود که اگر به نحوی در جایی اظهار کنند که در آن سال طراح سؤال هستند، به طور قانونی با آنها برخورد خواهد شد؛ حتی اگر این اطلاعرسانی در معرفی اساتید طراح از طرف گروه در دانشگاهی صورت گیرد و سازمان سنجش از آن مطلع شود، با کل گروه برخورد خواهد شد.
بنابراین، تدابیر لازم برای محرمانه ماندن سؤالات اندیشیده شده است؛ تا جایی که از اساتیدی که دارای کتاب کنکور یا کلاس کنکور هستند و یا اقوام در جه یک آنها در آزمون همان سال شرکت دارند، سؤالی پذیرفته نخواهد شد.
آیا در طراحی سؤال از اساتید دانشگاههای غیر دولتی هم استفاده میشود؟
خیر ، طراحان، صرفاً از میان اساتید برجسته دانشگاههای دولتی سراسر کشور انتخاب میشوند؛ البته ممکن است که این اساتید در دانشگاههای غیردولتی هم تدریس کنند؛ اما ملاک ما، تدریس آنها در دانشگاههای دولتی است. علت هم این است که اساتید دانشگاههای دولتی، تعداد مورد نظر ما را تأمین میکنند؛ لذا، نیازی نیست که خارج از این چارچوب هم انتخابی داشته باشیم. شایان ذکر است که در میان اساتید دولتی هم، افراد برجستهای که دید وسیعی نسبت به موضوع در آن رشته خاص داشته باشند، برای طراحی سؤال، مورد تأیید قرار میگیرند.
آیا طراحی سؤالات رشتههای خاصی که فقط در یک دانشگاه تدریس میشوند، محدود به پیشنهاد اساتید همان دانشگاه خواهدبود؟
به طور مطلق اینگونه نیست؛ به عنوان مثال، دانشکده صداو سیما و یا دانشگاه قم دارای رشته های اختصاصی هستند؛ اما متخصصانی نیز در دانشگاههای دیگر وجود دارند که در آن زمینه صاحب نظر باشند؛ لذا، ما سرفصلها را از این دانشگاهها دریافت میکنیم و آن را در اختیار متخصصان قرار میدهیم تا آزمون طراحی شود؛ البته این بدان معنا نیست که از اساتید همان دانشگاه استفاده نخواهد شد؛ بلکه سؤالات به صورت ترکیبی نهایی میشود .
یکی از مسائلی که ممکن است داوطلبان در آزمون با آن مواجه شوند، محدودیت زمان است . گاهی مشاهده میشود که با افزایش تعداد سؤالات و یا حتی تعداد سرفصلها، زمان بیشتری برای آزمون در نظر گرفته نمی شود .
برایمان بگویید زمان سنجی آزمونها بر اساس چه معیاری صورت میگیرد؟
پس از نهایی شدن سؤالها، کمیته تخصصی درباره زمان لازم برای پاسخگویی نیز تصمیمگیری میکند. مواردی وجود دارد که کمیته علیرغم افزایش تعداد سؤالها، با توجه به آسانی سؤالات، ضرورتی در افزایش زمان لازم برای پاسخگویی نمیبیند. قابل ذکر است که حساسیت روی زمان، بیشتر در آزمون های فراگیر مطرح است؛ زیرا در این آزمونها داوطلب میبایست فرصت کافی برای کسب نمره حداقل را داشته باشد؛ ولی در آزمونهای غیرفراگیر، ملاک بر این است که داوطلب آماده، در محدوده زمانی مشخص، حداقل 80 درصد سؤالات را بتواند پاسخ دهد؛ لذا، زمان برای پاسخ سؤالها به طور تمام و کمال در نظر گرفته نمی شود و چون این شرایط برای همه داوطلبان در یک آزمون، برابر است، در آن فاصله، پاسخگو هر میزانی را که بتواند جواب دهد، این فاصله میتواند ملاک ارزیابی باشد؛ البته این بدان معنی نیست که زمان به طور غیر منطقی اختصاص یابد؛ بلکه این اختلاف در فاصله 10 تا 15 دقیقه در کل یک آزمون متغیر است.
با این حال، دفتر آزمونسازی سازمان سنجش، آماده است تا با گرفتن نظرات داوطلبان و عوامل اجرایی آزمونها در زمینه کم یا زیاد بودن زمان اختصاصی و بررسی کارشناسانه آن ، تغییراتی را در این زمینه و نیز در آزمونهای بعدی اِعمال کند.
در مورد تعداد سؤالها چطور؟ آیا تعداد کم سؤالها در برخی از سرفصلها میتواند ارزیابی صحیحی از داوطلب به عمل آورد؟
دفتر آزمونسازی، این موضوع را نیز به کمیته تخصصی محول کرده است و هنر طراح این است که بتواند با مثلاً 20 سؤال، مفاهیم اساسی آن درس را بسنجد. در آزمون کارشناسی ارشد 1000 درس وجود دارد و اگر در هر درس فقط یک متخصص هم داشته باشیم، با 1000 متخصص سروکار داریم که هریک از آنها، سالها آن درس را تدریس کردهاند و اِشراف کاملی بر مباحث دارند؛ بنابراین، آنها بخوبی میتوانند تصمیم بگیرند که از کدام مباحث و از هریک از آنها چه تعداد سؤال طرح کنند. معمولاً تعداد سؤالات، با توجه به وسعت حوزه دروس، بین 20 تا 40 سؤال، متغیر است.
البته در این مورد نیز پیشنهادهای داوطلبان و گروههای آموزشی دانشگاهها قابل بررسی است و از این روست که هر ساله در 10 تا 20 درس با جابجایی تعداد سؤالات مواجه میشویم .
کار کمیته تخصصی در طراحی سؤالات چگونه ارزیابی میشود؟
بر اساس بازخوردهایی که دریافت میکنیم، یکی از منابع بزرگ بازخورد برای ما، داوطلبان هستند. نظرات داوطلبان به شیوه های مختلفی از قبیل: سایت، نامههای کتبی و یا انعکاس نظرات آنها از سوی مسؤولان دانشگاهها دریافت و بررسی میشود و در صورت اتفاق نظر، در موارد لزوم اِعمال خواهد شد.
در صورتی که اساتید و مدیران گروه دانشگاههای بزرگ و معتبر نظری را مطرح کنند، آن نظر برای ما ملاک خواهد بود و قطعاً در سال بعد مد نظر قرار خواهد گرفت .
علیرغم دقتی که در طراحی سؤالها صورت میگیرد، گاهی داوطلبان، هنگام آزمون با سؤالاتی مواجه میشوند که دارای اشکال است؛ تکلیف اینگونه سؤالات چیست و داوطلبان چگونه میتوانند شکایات خود را ارائه دهند ؟ همچنین بفرمایید که اصلاحات احتمالی چگونه اعمال خواهد شد؟
هیچ مؤسسه آزمونسازی در جهان – که بزرگترین آن ETS آمریکاست – آزمونی با بیش از 3000 سؤال ندارد؛ درحالیکه سازمانسنجش در مقطع کارشناسی ارشد، آزمونی با 25 هزار سؤال برگزار میکند؛ ازطرفی اغلب آزمونهای بزرگ جهان، مانند تافل، دارای پیش آزمون هستند؛ یعنی سؤالات مطرح شده، حداقل در یک جای دیگر هم آزمایش شدهاند، اما سؤالات ما دسته اول هستند و امکان اشتباه نیز در آنها وجود دارد که البته سعی در به حداقل رساندن آن است.
از جمله کارهای مهم دیگری که سازمان سنجش انجام میدهد و در سایر آزمونهای دنیا وجود ندارد، قرار گرفتن کلید اولیه آزمون بر روی سایت سازمان است؛ امسال قرار است این کار 14 اسفند صورت گیرد و به داوطلبان و اساتید یک ماه فرصت داده می شود تا هرگونه تقاضای تجدید نظر خود را از طریق فرم آماده شده برروی سایت اعلام کنند؛ این نظرات در اختیار کمیته تخصصی قرار خواهدگرفت تا پس از بررسی، کلید نهایی بر اساس آن تهیه شود .
حائز اهمیت است که این اصلاحات در هر سال ، اغلب بسیار ناچیز است؛ با این وجود، هیچ مانعی در تصحیح اشتباهات احتمالی وجود ندارد . این اصلاحات ممکن است با حذف سؤال یا تأثیر مثبت دادن آن سؤال صورت گیرد. تأثیر مثبت به این صورت است که اگر کمیته پس از بررسی به این نتیجه برسد که فهم سؤالی دشوار بوده، اما تعدادی از داوطلبان آن را درک کرده و پاسخ صحیح دادهاند، برای آنها امتیاز مثبت قائل شده و آن سؤال برای سایر داوطلبان حذف میشود.
لذا کلیه شکایاتی که حداکثر تا 15 فروردین سال 1387 به دفتر آزمونسازی برسد، مورد بررسی کمیته قرار میگیرد و اگر در این کمیته، حداقل سه استاد از سه دانشگاه معتبر نظری را رد یا تأیید کنند، آن نظر برای ما قابل استناد است و کلید نهایی بر اساس آن تهیه و کارنامه نهایی داوطلبان صادر خواهد شد.
آیا امکان اینکه سؤالات هم همراه با کلید اولیه بر روی سایت قرار گیرند، وجود ندارد؟
برای آزمون سراسری این کار صورت میگیرد؛ اما در آزمون کارشناسی ارشد با توجه به حجم عظیم سؤالات، این کار امکانپذیر نیست؛ لذا داوطلبان تهرانی برای دریافت سؤالات میتوانند به شرکت تعاونی خدمات آموزشی مراجعه کنند؛ در شهرستانها نیز سؤالات از دانشگاهها جمعآوری نمیشود و داوطلبان میتوانند روزهای بعد از آزمون به معاونت آموزشی دانشگاهها مراجعه و سؤالات را به طور رایگان دریافت کنند.
با توجه به مراحلی که در ساخت یک آزمون دقیق و معتبر تشریح کردید ، آیا این آزمون میتواند به تنهایی توانایی علمی داوطلب را بسنجد و یا بازهم ضرورت وجود عامل دیگری در کنار آن مطرح است؟
اگر آزمون استاندارد باشد، باید بتوان با تکیه بر آن، داوطلبان را رتبهبندی کرد؛ اما عوامل دیگری نیز وجود دارد که نمیتوان به سادگی از آنها گذشت. داوطلبان در طول دور کارشناسی 130 تا 140 واحد را گذراندهاند و خود را با آزمونهای تشریحی محک زدهاند؛ لذا، اگر این نمرات در کنار آزمون دیده شوند، کمک بزرگی خواهد بود؛ خصوصاً به کسانی که در عین شایستگی در حین آزمون دچار مشکل میشوند و یا مهارت تست زنی آنها در سطح پایینی است . نکته مهم این است که بتوان نمرات دانشگاهی را که در سطوح متفاوتی اِعمال شده، هم تراز کرد تا ضرایب اختصاصی داده شده به آنها از نظر آماری معنادار شود.
در تمام دنیا، علاوه بر آزمون ، کارنامه دوره کارشناسی و توصیه نامهها ملاکهایی برای پذیرش داوطلبان است؛ ما نیز به جز توصیه نامه ها به سایر موارد عمل می کنیم تا حقی از هیچ داوطلبی ضایع نشود.
منبع : سایت سازمان سنجش